Tìm hiểu tác dụng chữa bệnh của Thập chỉ Liên tâm

LÝ THUYẾT Y MAO MẠCH VÀ MÔ HÌNH KROGH
Liệu pháp Y mao mạch đã có từ đầu thế kỷ 20 với những tên tuổi nổi tiếng như Claud Berna, A. Krogh, Zalmanov.
– Về mặt cơ sở khoa học, kết quả nghiên cứu của A. Krogh là hợp lý nhất, mang tính bước ngoặt về lý thuyết nên chúng ta bắt đầu tìm hiểu phát minh này.
MÔ HÌNH XI LANH KROGH: ĐIỀU KIỆN CẤU TRÚC KHI CUNG CẤP OXY CHO CƠ
Vào tháng Tám năm 1919, bài báo kinh điển của August Krogh “Số lượng và phân bố của các mao mạch trong cơ bắp với những tính toán áp lực oxy cần thiết để cung cấp cho các mô”, được đăng trên tạp chí Sinh lý học (The Journal of Physiology).
– Bài báo nói về các mối quan hệ kiến trúc giữa mao mạch và tế bào cơ, các điều kiện cho phép cung cấp oxy từ máu đến tất cả các bộ phận của tế bào cơ bắp.
Đây là một trong các bài báo có ảnh hưởng nhất về khái niệm và mô hình hóa các nguồn cung cấp oxy trên cơ sở tính toán cấu trúc.
Chỉ 1 năm sau ngày công bố bài báo này, năm 1920, A. Krogh được trao giải Nobel về Sinh lý học & Y học cho “những khám phá quy trình hoạt động mao mạch”.
– Từ năm 1913, ông đã thấy rằng tiêu thụ oxy tăng gấp 10 lần trong công việc cơ bắp và điều này được đi kèm với một sự gia tăng lớn trong lưu lượng máu.
– Các mao mạch có vai trò gì trong quá trình này?
– Làm thế nào các mao mạch sẽ điều chỉnh để các nhu cầu khác nhau trong việc cung cấp oxy và máu lưu thông giữa lúc nghỉ ngơi và khi tập luyện?
Vào khoảng 1916, Krogh chú ý đến quá trình hô hấp vi mô, việc phân phối oxy đến các tế bào, trong đó dòng máu đi qua mao mạch là một khía cạnh quan trọng.
A. Krogh bị ấn tượng bởi những quan sát cường độ oxy trong các mô, đặc biệt là ở cơ bắp, ở mức rất thấp lúc cơ thể nghỉ ngơi.
August Krogh tiếp cận rất có hệ thống vấn đề phức tạp này theo ba đường:
– Khía cạnh vật lý về tốc độ khuếch tán oxy vào các mô
– Khía cạnh giải phẫu về số lượng và phân bố của các mao mạch đối với các tế bào
– Khía cạnh sinh lý của quy trình cấp máu, từ đó xét tính sẵn sàng của oxy khi nghỉ ngơi và tập luyện.
Vào tháng Giêng năm 1919, chỉ 3 năm sau khi bắt đầu thí nghiệm của ông, Krogh trình ba bài báo cho các biên tập viên của Tạp chí Sinh lý học.
Bài đầu tiên xác định những gì chúng ta vẫn gọi là “hệ số khuếch tán Krogh”.
– Bài thứ hai xây dựng mô hình “xi lanh Krogh”, được xem như một mô hình “kinh điển”.
Ba bài báo được liên kết chặt chẽ, thể hiện quan niệm rõ ràng của Krogh về các yếu tố khác nhau ảnh hưởng đến nguồn cung cấp oxy cho các tế bào.
Trong bài báo thứ ba, mang tên “Số lượng và phân bố của các mao mạch ở cơ với các tính to án của cột áp oxy cần thiết để cung cấp cho các mô”,
– Krogh nhận xét rằng những dữ liệu về khuếch tán oxy chỉ có ích nếu biết tốc độ tiêu thụ oxy và “khoảng cách trung bình mà một phân tử oxy có để đi từ một mao mạch vào các mô trước khi tham gia hợp chất hoá học”.
Để nghiên cứu mối quan hệ giữa các tế bào và các mao mạch cung cấp oxy cho tế bào, Krogh cho rằng “cơ bắp là cơ sở của việc nghiên cứu, bởi vì, trái ngược với hầu hết các mô, trong các cơ bắp có một phân bố mao mạch khá ổn định, mà phần lớn song song với các sợi cơ”.
Ông mô tả chi tiết cách mở rộng các mao mạch từ phía động mạch đến phía tĩnh mạch, chảy dọc theo các sợi cơ.
– Trước khi thực hiện đánh giá số lượng các mao mạch, Krogh mô tả mô hình của mình bằng một công thức của nhà toán học K. Erlang, mô tả áp lực oxy ở bất kỳ khoảng cách x trong các mô xung quanh các mao mạch như một hàm số của pO2 trong mao mạch, với hằng số khuếch tán oxy trong mô cơ, tốc độ tiêu thụ oxy, và bán kính của hình trụ (R) và của các mao mạch (r).
Xét trường hợp x = R, công thức này đã cho thấy sự chênh lệch pO2 tối đa cần thiết để cung cấp cho các cơ bắp với oxy tại bất kỳ điểm nào dọc theo các mao mạch.
– Điều này có thể xảy ra bởi vì trong mao mạch, pO2 giảm từ phía động mạch đến phía tĩnh mạch khi luồng máu dọc theo các mao mạch và oxy được xuất ra.
Với mô hình này, Krogh xác định khả năng khuếch tán O2 của các mao mạch cơ, và từ đó thiết lập cơ sở cho các nghiên cứu định lượng cơ cấu xác định giới hạn cung cấp O2 cho các tế bào cơ bắp.
BS Dư Quang Châu
Chủ tịch Chi hội Giáo dục Chăm sóc Sức khỏe Cộng đồng TCLT
Viện trưởng Viện Bấm huyệt TCLT
(Còn tiếp)
Mời quý vị Tìm hiểu tác dụng chữa bệnh của Thập chỉ Liên tâm theo đường link