CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA CHẾ ĐỘ ĂN ‘TRẺ HÓA TẾ BÀO’

CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA CHẾ ĐỘ ĂN ‘TRẺ HÓA TẾ BÀO’

LỊCH SỬ QUÁ TRÌNH PHÁT HIỆN “TRẺ HOÁ TẾ BÀO”

Chế độ ăn được loài người quan tâm từ hàng ngìn năm trước. Người xưa có câu “ có thực mới vực được Đạo”, còn thời nay lớp trẻ bảo “Tình yêu chỉ là hạt cát, vì đồ ăn đã lấn át tình yêu”.

Làm sao có thể ăn ngon để mà không sợ giảm thọ do tăng cân? Quá trình ăn uống làm trẻ hóa tế bào đã làm cuộc cách mạng từ năm 2016.

Lịch sử “TỰ TÁI TẠO TẾ BÀO CƠ THỂ” lần đầu tiên được quan sát bởi K.R.Porter tại Viện Rockefeller: tháng 1/1962, đã báo cáo số lượng lysosome tăng lên trong các tế bào gan chuột sau khi bổ sung glucagon.

Năm 1963, Hruban, Spargo và các đồng nghiệp đã công bố một mô tả siêu tế bào chi tiết về “sự thoái hóa tế bào chất khu trú”, có điều kiện sinh lý để “tái sử dụng các vật liệu tế bào” và “xử lý các bào quan” trong quá trình biệt hóa .

Lấy cảm hứng từ khám phá này, Christian de Duve đã đặt tên cho hiện tượng “Autophagy”, diễn dịch như quá trình ‘tế bào tự tái tạo’ Đây là lần đầu tiên thực tế rằng lysosome là nơi ‘tự trị nội bào’ được thành lập.

BÙNG NỔ NGHIÊN CỨU “TẾ BÀO TỰ TÁI TẠO”
Trong những năm 1990, một số nhóm các nhà khoa học đã độc lập phát hiện ra các gen liên quan đến autophagy bằng cách sử dụng men vừa chớm nở (đáng chú ý nhất là Yoshinori Ohsumi, nên Giải thưởng Nobel Y học năm 2016 đã được trao cho Y.Ohsumi). Ohsumi, một nhà sinh học tế bào Nhật Bản, đã dành nhiều năm nghiên cứu cách các tế bào tự tự phân hủy và tái tạo các thành phần mới. Quá trình này được khoa học gọi là autophagy.

Hầu hết các mô trong cơ thể chúng ta đều có khả năng “tự thực” một cách thường xuyên. Mỗi cơ quan cần thời gian riêng để tái tạo hoàn toàn. Cơ quan lo chuyện ‘tự thực’ ở cấp độ tế bào là Lysosome

GIẢI THÍCH CẤU TRÚC TẾ BÀO
1. Nhân con. 2:Nhân tế bào.3:Ribosome (những chấm nhỏ).4:Túi.5:Lưới nội chất hạt. 6:Bộ máy Golgi.7:Khung xương tế bào.8: Lưới nội chất trơn.9: Ty thể.10: Không bào. 11: Bào tương. 12: Lysosome.13: Trung thể.14:Màng tế bào

Từ bản vẽ cấu trúc tế bào, chúng ta có thể thấy Lysosome ở mục 12 là một Lysosome là khoang tiêu hóa chính của tế bào.

Như vậy, chúng chứa nhiều loại enzyme có khả năng làm suy giảm các dưỡng chất cần thiết khác cho cơ thể như: axit nucleic, lipid và protein ….

Được ví như nhà máy xử lí rác của tế bào, Tiêu thể hay tên tiếng Anh là Lysosome chứa các enzyme thủy phân thực hiện chức năng phân hủy các sản phẩm thừa như protein, nucleic, acid, polysaccharide đảm bảo cho tế bào hoạt động ổn định. Ngoài ra Lysosome còn phân hủy cả những tế bào tổn thương, tế bào già hoặc chết.

CẤU TẠO CỦA LYSOSOME LÀ GÌ?
Lysosome là một bào quan, thành phần chủ yếu là enzyme.
Có đến 40 loại enzyme nhưng đơn cử có thể kể đến các enzyme nổi bật:
• Lipase – Chức năng phân hủy mỡ thừa
• Carbonhydrase – Chức năng phân hủy carbonhydrate
• Protease – Phân hủy protein
• Nuclease – Phân hủy axit nhân

Môi trường pH bên trong tế bào là 7.0 đến 7.5 nhưng do thực hiện chức năng phân hủy, xử lý các chất thải nên độ pH bên trong lysosome là 4.8 – mang tính axit, dễ dàng phân hủy các chất. Ngoài ra Lysosome còn tiêu diệt những vi khuẩn xâm nhập vào tế bào.

CƠ CHẾ HOẠT ĐỘNG CỦA LYSOSOME LÀ GÌ?
Lysosome sử dụng enzyme để thực hiện chức năng tiêu hóa nội bào, các chất cặn bã, dư thừa trong tế bào sẽ được Lysosome nhận diện, tiết enzyme hay còn gọi là men phù hợp để tiêu hóa. Các sản phẩm thừa sau qua trình tiêu hóa nội bào sẽ được chuyển hóa sử dụng lại hoặc thải ra ngoài.

Đôi khi Lysosome còn tiêu hóa cả tế bào gọi là thực bào. Ấy là khi tế bào nhiễm bệnh, già, chết hoặc tổn thương không thể tiếp tục làm việc hiệu quả.

Quá trình chuyển từ tế bào ‘bị thanh lý’ sang ‘tế bào tái tạo mới’

2. LÀM THẾ NÀO ĐỂ TẠO QUÁ TRÌNH AUTOPHAGY
Trong tất cả nghiên cứu của mình, Tiến sĩ Ohsumi đã nhịn ăn để kích thích cơ thể phá vỡ các tế bào độc hại và loại bỏ tất cả chất thải. Yoshinori Ohsumi đã xác định được bộ gen chịu trách nhiệm về ‘tế bào tự tái tạo’. Khi ta nhịn ăn, các tế bào sống lâu hơn và tạo ra nhiều năng lượng hơn. Cơ thể ít bị viêm.

Vai trò chính của Autophargy là Lysosome (bào quan chịu trách nhiệm làm suy giảm vật chất nội bào), nhờ Lysosome mà cơ thể có thể phá vỡ các cấu trúc protein khác nhau và biến chúng thành axit amin để làm nguyên liệu tạo ra nhiều tế bào mới, góp phần quan trọng cho việc tái tạo tế bào và làm ‘trẻ hóa đội ngũ’

Cơ thể có thể sử dụng nguồn cung cấp protein của chính nó được lưu trữ dưới dạng các tế bào và vi khuẩn bị hư hỏng.

Một người trung bình tiêu thụ khoảng 70gr protein mỗi ngày không đủ để tạo ra các tế bào mới. Khi sử dụng chất thải protein, cơ thể được nuôi dưỡng với lượng cần thiết.

Khi cơ chế tái tạo tự nhiên không hoạt động, các tế bào bị hư hại và các thành phần của chúng bắt đầu tích tụ trong cơ thể. Từ đó, nó không thể vô hiệu hóa các tế bào ung thư và các tế bào bị nhiễm vi khuẩn và vi rút nguy hiểm. Đó là lý do tại sao cơ thể dễ mắc các bệnh nghiêm trọng.

Ngoài ra, nếu hạn chế số lượng calo bạn tiêu thụ, nồng độ oxit nitric trong cơ thể sẽ tăng lên – đây là một phân tử giúp giải độc và trẻ hóa cơ thể.

Nhịn ăn gián đoạn (16/8) bao gồm thời gian xen kẽ giữa lúc và lúc nhịn ăn, có thể giúp cơ thể tự làm sạch. Nó giúp giảm cân và tăng tốc độ trao đổi chất.

Lợi ích của phương pháp này có rất nhiều lợi ích đối với sức khỏe và giảm nguy cơ mắc bệnh tim, các vấn đề về thần kinh và tiểu đường, cũng như giảm viêm, stress oxy hóa và huyết áp. Nghiên cứu cho thấy nhịn ăn một thời gian ngắn có tác động tích cực đến việc tái tạo tế bào và làm chậm quá trình lão hóa.

Autophagy chịu trách nhiệm cho sự đổi mới của cơ thể, chống nhiễm trùng và thoát nước của chất độc. Autophagy giúp đỡ cả tế bào lẫn cơ thể có nhu cầu loại bỏ các tế bào không cần thiết – tế bào chết hoặc hư hỏng. Cuối đời, các tế bào sẽ được sử dụng để tạo nên các tế bào mới trong tương lai.

LÀM THẾ NÀO ĐỂ CHẾ ĐỘ NHỊN ĂN ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC TẾ BÀO “TỰ ĂN”?
Trong lúc nhịn ăn, lượng đường trong máu giảm xuống, do đó, việc sản xuất insulin hay quá trình truyền glucose đến các mô cơ thể sẽ chậm lại.

Đối với cơ thể con người, đó có nghĩa là nguồn cung cấp dinh dưỡng đã dừng lại và nó chuyển sang chế độ “sống sót”, điều này chứng tỏ việc sản xuất glucose bắt đầu, xảy ra kích thích “ tự thực”.

Đó cũng là phản ứng phòng thủ của cơ thể dựa trên việc “tái sử dụng các tế bào già” để có nguồn cung cấp dinh dưỡng.

Bình thường, cơ thể sử dụng carbohydrate có sẵn để tạo ra năng lượng. Nhưng khi không có lượng carbohydrate nạp vào cơ thể, các tế bào trao đổi chất sẽ lấy năng lượng từ những nơi khác như axit amin. Đây gọi là quá trình Gluconeogenesis.(GNG-tạo Glucose), một trong một số cơ chế chính được sử dụng bởi con người để duy trì mức đường huyết , tránh mức độ thấp (hạ đường huyết)

Quá trình GNG được chứng minh qua việc kiểm chứng mức độ các chất chuyển hóa trong máu. Khi nhịn ăn, nồng độ các chất chuyển hóa trong máu tăng lên, sự trao đổi chất cũng có nhiều thay đổi. Và đó là cơ sở cho quá trình tái tạo tế bào mới.

BS Dư Quang Châu
Chủ tịch Chi hội Giáo dục Chăm sóc Sức khỏe Cộng đồng TCLT
Viện trưởng Viện Bấm huyệt TCLT